Dysphagia Knowledge Hub — 吞嚥困難知識庫

การประเมินการกลืน — วิธีและบริการในประเทศไทย

การประเมินการกลืนอย่างถูกต้องเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการรักษาและป้องกันภาวะแทรกซ้อน บทความนี้อธิบายวิธีการประเมินการกลืนที่ใช้ในประเทศไทย ตั้งแต่การทดสอบอย่างง่ายที่บ้านไปจนถึงการตรวจเฉพาะทางในโรงพยาบาล

1. การทดสอบน้ำ 3 ออนซ์ (90 มล.)

การทดสอบนี้เป็นวิธีคัดกรองเบื้องต้นที่ทำได้ง่าย เหมาะสำหรับพยาบาลหรือผู้ดูแลที่ผ่านการฝึกอบรม

วิธีทำการทดสอบ

  1. ให้ผู้ป่วยนั่งตัวตรง 90 องศา
  2. เตรียมน้ำเปล่า 90 มล. (3 ออนซ์) ในแก้วธรรมดา
  3. ให้ดื่มน้ำทั้งหมดโดยไม่หยุดพัก ถ้าทำได้
  4. สังเกตตลอด 1 นาทีหลังดื่ม

ผลการทดสอบ — ผ่านและไม่ผ่าน

ผ่าน: ดื่มน้ำได้โดยไม่ไอ ไม่สำลัก เสียงพูดชัดเจนปกติหลังดื่ม

ไม่ผ่าน (มีอาการใดอาการหนึ่งต่อไปนี้):

หากไม่ผ่านการทดสอบ ให้ หยุดให้อาหารและน้ำทางปาก และรีบส่งต่อนักอรรถบำบัดหรือแพทย์

2. GUSS — การประเมินการกลืนเบื้องต้น

GUSS (Gugging Swallowing Screen) เป็นเครื่องมือคัดกรองที่ได้รับการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์ ใช้กันในโรงพยาบาลไทยหลายแห่ง ประกอบด้วย 2 ส่วน:

ส่วนที่ 1 — การสังเกตทางอ้อม (5 คะแนน)

ส่วนที่ 2 — การทดสอบการกลืนโดยตรง (15 คะแนน)

ทดสอบตามลำดับ: อาหารกึ่งแข็ง → น้ำ → อาหารแข็ง หยุดทันทีเมื่อพบสัญญาณผิดปกติ

คะแนน GUSS 20: ปกติ — สามารถรับอาหารปกติได้ คะแนน 15–19: เสี่ยงต่ำ — ควรรับอาหาร L6–L7 คะแนน 10–14: เสี่ยงปานกลาง — แนะนำ L4–L5 คะแนน 0–9: เสี่ยงสูง — อาจต้องงดอาหารทางปากชั่วคราว

3. VFSS ในโรงพยาบาลไทย

Videofluoroscopic Swallowing Study (VFSS) หรือการส่องกล้องเอกซเรย์ขณะกลืน เป็นมาตรฐานทองในการประเมินการกลืน

โรงพยาบาลที่ให้บริการ VFSS ในไทย

โรงพยาบาล จังหวัด หมายเหตุ
โรงพยาบาลศิริราช กรุงเทพฯ ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู
โรงพยาบาลรามาธิบดี กรุงเทพฯ ภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ กรุงเทพฯ สภากาชาดไทย
โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ เชียงใหม่ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย
โรงพยาบาลขอนแก่น ขอนแก่น ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู
โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ สงขลา โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย

ค่าใช้จ่าย VFSS

ค่าใช้จ่ายในโรงพยาบาลรัฐอยู่ที่ประมาณ 1,500–4,000 บาท ขึ้นกับสถานพยาบาล ในโรงพยาบาลเอกชนอาจสูงกว่า 5,000–10,000 บาท

4. สิทธิบัตรทอง 30 บาทครอบคลุมอะไร

สปสช. (บัตรทอง) ครอบคลุม:

VFSS — ยังไม่มีนโยบายครอบคลุมชัดเจนสำหรับผู้ป่วยทั่วไป ขึ้นกับโรงพยาบาลและสถานการณ์ทางคลินิก ปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้

5. การส่งต่อนักอรรถบำบัด

ขั้นตอนการขอรับบริการ

  1. พบแพทย์ทั่วไปหรือแพทย์เฉพาะทาง — แจ้งอาการกลืนลำบาก
  2. รับใบส่งตัว ไปยังแผนกเวชศาสตร์ฟื้นฟูหรือนักอรรถบำบัด
  3. พบนักอรรถบำบัด — จะประเมินการกลืน กำหนดอาหาร และวางแผนรักษา
  4. ติดตามผล — ตามนัดประเมินซ้ำตามที่กำหนด

สมาคมนักอรรถบำบัดไทย

สมาคมนักแก้ไขการพูดแห่งประเทศไทย (SLPAT) มีรายชื่อนักอรรถบำบัดที่ขึ้นทะเบียนทั่วประเทศ สอบถามได้ที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในภูมิภาคต่างๆ

6. การปรึกษาออนไลน์

หลังจากโควิด-19 บริการ telemedicine ขยายตัวในไทย:

การประเมินการกลืนที่ถูกต้องและทันเวลาช่วยลดความเสี่ยงของปอดอักเสบจากการสำลัก ภาวะทุพโภชนาการ และการเสียชีวิตได้อย่างมีนัยสำคัญ