Dysphagia Knowledge Hub — 吞嚥困難知識庫

IDDSI — คู่มืออาหารและเครื่องดื่มสำหรับผู้กลืนลำบาก ฉบับภาษาไทย

IDDSI (International Dysphagia Diet Standardisation Initiative — สมาคมมาตรฐานอาหารการกลืนลำบากสากล) เป็นมาตรฐานสากลที่ใช้แบ่งระดับความข้นของเครื่องดื่มและความนุ่มของอาหารสำหรับผู้ที่มีปัญหาการกลืน มาตรฐานนี้ใช้ในกว่า 50 ประเทศทั่วโลก รวมถึงโรงพยาบาลชั้นนำในประเทศไทย

8 ระดับ IDDSI

ระดับ 0–4 ใช้กับ เครื่องดื่ม (ของเหลว) และระดับ 3–7 ใช้กับ อาหาร โดยระดับ 3–4 ใช้ได้ทั้งสองประเภท

ระดับ 0 — เครื่องดื่มบางใส (Thin)

น้ำปกติ ชา กาแฟ น้ำผลไม้ใส นม ความข้นเหมือนน้ำทั่วไป ไหลเร็วออกจากกระบอกฉีดยา 10 มล. ภายใน 10 วินาที

อาหารไทย: น้ำเปล่า น้ำต้มสุก น้ำมะนาวไม่มีเนื้อ

ระดับ 1 — เครื่องดื่มข้นเล็กน้อย (Slightly Thick)

ข้นกว่าน้ำเล็กน้อย ไหลออกจากกระบอกฉีดยาช้ากว่า แต่ยังไหลได้อิสระ

อาหารไทย: น้ำมะพร้าวอ่อน น้ำส้มคั้นที่กรองแล้ว

ระดับ 2 — เครื่องดื่มข้นปานกลาง (Mildly Thick)

ไหลออกจากช้อนช้าๆ เป็นสาย เหมือนน้ำผลไม้ข้น

อาหารไทย: น้ำมะนาวผสมผงข้น น้ำส้มข้นเล็กน้อย

ระดับ 3 — เครื่องดื่ม/อาหารข้นหยด (Liquidised / Moderately Thick)

ไหลจากช้อนช้า เหมือนน้ำผึ้งข้น ไหลผ่านซี่ส้อมได้

อาหารไทย: โจ๊กปั่นละเอียด ซุปข้นกรอง ข้าวต้มน้ำปั่น

ระดับ 4 — อาหารบด (Pureed)

ไม่ไหล ค้างบนช้อนเป็นรูปทรง กดด้วยลิ้นได้ง่าย

อาหารไทย: ข้าวต้มเละ ไข่ตุ๋น เต้าหู้นุ่มบด กล้วยบดสุก

ระดับ 5 — อาหารสับละเอียดชุ่มชื้น (Minced & Moist)

ชิ้นเล็กไม่เกิน 4 มม. ชุ่มชื้นด้วยซอสหรือน้ำกราวี่

อาหารไทย: ปลานึ่งแยกก้างสับละเอียด ไข่คนนุ่ม หมูสับต้มสุก ผักต้มสับละเอียด

ระดับ 6 — อาหารนุ่มคำเล็ก (Soft & Bite-sized)

ชิ้นไม่เกิน 15 มม. กดบี้ด้วยลิ้นและเพดานปาก ต้องการการเคี้ยวเล็กน้อย

อาหารไทย: ปลานึ่งชิ้นเล็ก เต้าหู้หลอด ผักต้มนุ่มหั่น ข้าวเหนียวที่นุ่มมาก

ระดับ 7 — อาหารปกติ/เคี้ยวง่าย (Regular / Easy to Chew)

อาหารปกติที่เคี้ยวได้ง่าย ไม่ต้องการการดัดแปลงพิเศษ

อาหารไทย: ข้าวสวย แกงที่ไม่มีวัตถุดิบแข็ง ผลไม้นุ่ม

การทดสอบด้วยส้อมและช้อน

Fork Pressure Test (ทดสอบระดับ 4–7)

วางอาหารบนส้อม กดเบาๆ ด้วยนิ้วหัวแม่มือ:

• L4: บุ๋มและปิดรอยได้อย่างสมบูรณ์ ไม่มีก้อน
• L5: บุ๋มได้ ชิ้นแตกออกเป็นชิ้นเล็กๆ
• L6: ต้องใช้แรงกดมากขึ้น แต่ยังบี้ได้

Fork Drip Test (ทดสอบระดับ 1–3)

ตักของเหลวขึ้นด้วยส้อม:

• L1: หยดเร็วผ่านซี่ส้อม
• L2: ไหลช้าๆ ผ่านซี่ส้อม
• L3: หยดช้า หรือหยุดก่อนหยดหมด

Syringe Flow Test (ทดสอบระดับ 0–3)

ใช้กระบอกฉีดยา 10 มล. ดูดของเหลว วางตั้งตรง นับวินาทีที่ของเหลวไหลออก:

• L0: ไหลหมดภายใน 10 วินาที
• L1: 10–60 วินาที
• L2: ไหลออกได้แต่ยังเหลืออยู่บ้าง
• L3: ไหลออกน้อยกว่า 1 มล. ใน 10 วินาที

ผลิตภัณฑ์ผงข้นในประเทศไทย

ผลิตภัณฑ์	บริษัท	ลักษณะ	หาซื้อ
Resource ThickenUp	Nestlé Health Science	ใส ไม่เปลี่ยนสี	ร้านขายยา, Lazada
Thick & Easy	Hormel Health Labs	ขาวขุ่นเล็กน้อย	ร้านอุปกรณ์การแพทย์
Nutilis Clear	Nutricia (Danone)	ใส ละลายเร็ว	ตัวแทนจำหน่าย Nutricia

หมายเหตุ: ผงข้นแต่ละยี่ห้อมีปริมาณการใช้ที่แตกต่างกัน อ่านฉลากและทดสอบด้วยการทดสอบมาตรฐาน IDDSI เสมอ ไม่แนะนำให้ใช้แป้งมันสำปะหลังดิบกับเครื่องดื่มเย็น เพราะไม่ละลายและอาจเกาะตัวเป็นก้อน

คำแนะนำสำหรับครอบครัว

1. ปรึกษานักอรรถบำบัดหรือแพทย์ก่อนกำหนดระดับ IDDSI ให้ผู้ป่วย
2. ทดสอบอาหารทุกมื้อว่าอยู่ในระดับที่กำหนด
3. หากระดับ IDDSI เปลี่ยนแปลง (ดีขึ้นหรือแย่ลง) ให้แจ้งทีมแพทย์ทันที
4. บันทึกว่าผู้ป่วยกินได้มากน้อยแค่ไหนในแต่ละมื้อ

IDDSI ช่วยให้ทุกคนในทีมดูแล — แพทย์ พยาบาล นักโภชนาการ และครอบครัว — สื่อสารเรื่องอาหารได้ตรงกันและปลอดภัย