อาหารเสริมทางการแพทย์ (Oral Nutritional Supplements)

สรุปสั้น: ONS (Oral Nutritional Supplements) คืออาหารสูตรครบถ้วนในรูปแบบของเหลวหรือพุดดิ้ง ใช้เมื่อผู้ป่วยรับพลังงานจากอาหารปกติได้ไม่เพียงพอ ไม่ใช่ “ยา” แต่เป็นอาหารเข้มข้นที่ออกแบบมาสำหรับคนไข้โดยเฉพาะ

ONS คืออะไร และเมื่อไรจำเป็น

ONS ย่อมาจาก Oral Nutritional Supplements หรืออาหารเสริมทางการแพทย์ที่รับประทานทางปาก แตกต่างจากวิตามินทั่วไปตรงที่:

ให้พลังงานสูง 1.0–2.0 กิโลแคลอรี/มล.
โปรตีนครบถ้วน มักมี 10–20 กรัม/กล่อง (200 มล.)
วิตามินและแร่ธาตุครบ ตาม DRI (Dietary Reference Intake)
ได้รับการทดสอบทางคลินิก ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทั่วไป

เมื่อไรควรพิจารณา ONS

รับประทานอาหารได้น้อยกว่า 75% ของเป้าหมายพลังงาน >3 วัน
น้ำหนักลดต่อเนื่องแม้พยายามปรับอาหารแล้ว
MNA-SF คะแนน 8–11 (เสี่ยงทุพโภชนาการ)
ช่วงฟื้นตัวหลังผ่าตัด โรคหลอดเลือดสมอง หรือป่วยหนัก
ไม่สามารถกินอาหารแข็งหรืออาหารปกติได้

ประเภทของ ONS ตาม IDDSI

ONS แบบของเหลว (Liquid ONS)

ส่วนใหญ่เป็น IDDSI L1 (บางใส) บางยี่ห้อข้นกว่าเล็กน้อย ผู้ป่วยที่ต้องการของเหลว L2–L4 ต้องใช้สารทำให้ข้นเพิ่ม

ONS แบบพุดดิ้ง/ครีม (Pre-thickened ONS)

บางผลิตภัณฑ์ออกแบบมาให้ข้นพอดี IDDSI L3–L4 ตั้งแต่ต้น เหมาะกับผู้ที่กลืนของเหลวบางไม่ได้

รายละเอียดผลิตภัณฑ์ ONS หลัก

Ensure (Abbott)

ในไทย:

Ensure Gold — พลังงาน 220–230 กิโลแคลอรี/200 มล. โปรตีน 9 กรัม มี HMB (beta-hydroxy beta-methylbutyrate) ช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อ
Ensure Diabetes — สูตรเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน น้ำตาลต่ำ
ราคา: ประมาณ 60–80 บาท/กล่อง 200 มล. หาได้ที่ Boots, Watsons, โลตัส, เทสโก้

ในฮ่องกง:

Ensure Plus (1.5 กิโลแคลอรี/มล.) — ซื้อที่ Watsons, ParknShop, Mannings
ราคาประมาณ HKD 35–45/กล่อง

Fortisip (Nutricia)

ในไทย:

Fortisip Compact Protein — 300 กิโลแคลอรี/125 มล. โปรตีน 18 กรัม เข้มข้นมาก
Fortisip Bottle — 200 กิโลแคลอรี/200 มล. มาตรฐาน
Fortisip Crème — เนื้อครีมข้นคล้ายพุดดิ้ง IDDSI L4 เหมาะสำหรับผู้กลืนลำบาก
หาได้ที่โรงพยาบาลขนาดใหญ่ หรือสั่งออนไลน์ผ่าน Lazada/Shopee

ในฮ่องกง:

Fortisip ขายในโรงพยาบาล HA และร้านขายอุปกรณ์การแพทย์

Meiji Meibalance (ญี่ปุ่น — นิยมในไทย)

Meibalance 125 Mini — 200 กิโลแคลอรี/125 มล. โปรตีน 10 กรัม
ดื่มง่าย ขนาดเล็ก กลิ่นไม่แรง เหมาะกับผู้ที่ไม่ชอบรสหวาน
ราคาประมาณ 50–60 บาท/กล่อง

Resource (Nestlé)

Resource 2.0 — 200 กิโลแคลอรี/100 มล. เข้มข้นสูง
Resource Thickened — ข้นสำเร็จรูป IDDSI L3 ไม่ต้องเติมสารทำให้ข้น
หาได้ในโรงพยาบาลเอกชนและร้านอุปกรณ์การแพทย์

สำหรับผู้แพ้นมวัว (Lactose-Free / Plant-Based)

Ensure Plant Based (Abbott) — จากโปรตีนถั่วเหลือง
Fresubin (Fresenius Kabi) — หลายสูตร มีสูตรไม่มีนมวัว

ตารางเปรียบเทียบ ONS ยอดนิยม

ผลิตภัณฑ์	กิโลแคลอรี/100 มล.	โปรตีน (ก./200 มล.)	รส	IDDSI	ราคา (บาท)
Ensure Gold 200 มล.	113	9	Vanilla, Chocolate	L1	60–80
Fortisip Bottle 200 มล.	150	12	หลายรส	L1	80–100
Fortisip Compact 125 มล.	240	18	หลายรส	L1	90–120
Meibalance 125 มล.	160	10	Vanilla, Coffee	L1	50–60
Fortisip Crème 125 ก.	160	10	Caramel, Chocolate	L4	100–130

วิธีใช้ ONS อย่างถูกต้อง

ไม่แทนที่มื้ออาหาร — ให้ ONS ระหว่างมื้อหรือหลังอาหาร ไม่ใช่แทนอาหารหลัก
เริ่มทีละน้อย — เริ่มจาก 100 มล./ครั้ง 1–2 ครั้ง/วัน เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
เสิร์ฟแบบข้น — ผู้ที่ต้องการ L2–L4 ให้เติม thickening powder ก่อนเสิร์ฟ
เก็บรักษา — เก็บกล่องที่ยังไม่เปิดที่อุณหภูมิห้อง เมื่อเปิดแล้วต้องแช่เย็นและดื่มภายใน 24 ชั่วโมง
อุณหภูมิ — ดื่มแบบเย็นหรืออุ่นเล็กน้อยได้ (ไม่เกิน 60°C) บางคนดื่มแบบเย็นแล้วอยากดื่มมากกว่า

เมื่อ ONS ไม่เพียงพอ — การให้อาหารทางสาย

หาก ONS และอาหารทางปากรวมกันยังไม่เพียงพอ แพทย์อาจพิจารณา:

Nasogastric tube (NG tube) — สอดสายผ่านจมูกลงกระเพาะ ใช้ระยะสั้น
PEG (Percutaneous Endoscopic Gastrostomy) — ผ่าตัดเล็กใส่สายผ่านผนังหน้าท้อง ใช้ระยะยาว

การตัดสินใจใช้สายให้อาหารเป็นเรื่องที่ต้องพิจารณาร่วมกับครอบครัวและทีมแพทย์ โดยคำนึงถึงความต้องการของผู้ป่วยและเป้าหมายการรักษา

สถานที่ซื้อ ONS

ในไทย:

ร้านขายยา: Boots, Watsons, ร้านยาท้องถิ่น
ซูเปอร์มาร์เก็ต: โลตัส, บิ๊กซี, เทสโก้ (มี Ensure เป็นหลัก)
ออนไลน์: Lazada, Shopee (ค้นหา “Fortisip”, “Ensure”, “Meiji Meibalance”)
โรงพยาบาล: มักมีร้านยาจำหน่าย ONS หลากยี่ห้อ

ในฮ่องกง:

Watsons, Mannings, ParknShop, 759 Store
Sasa, GNC สำหรับผลิตภัณฑ์บางรุ่น
ออนไลน์: HKTVmall

บทความนี้เป็นข้อมูลทางการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษานักโภชนาการหรือแพทย์ก่อนเริ่มใช้ ONS โดยเฉพาะในกรณีที่มีโรคเบาหวาน โรคไต หรือโรคหัวใจ